پس از آنکه شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان (PMDC) با تعیین ضربالاجلی سهروزه به دانشگاهها دستور داد تا دانشجویان افغان را از مراکز آموزشی خود اخراج کنند، وزارت خارجه این کشور مدعی شد که این محدودیت تنها شامل افراد فاقد ویزای قانونی میشود. با این حال، گزارشهای میدانی حاکی از واقعیتی متفاوت است؛ به گفته دانشجویان افغان، از ساعت ۱۲ ظهر روز جمعه، دسترسی تمامی آنان به محیط دانشگاه، خوابگاهها و سایر امکانات آموزشی بهطور ناگهانی قطع شده است.
عنایتالله مومند، دانشجوی سال پنجم «دانشکده پزشکی خیبر» و نماینده دانشجویان افغان در این نهاد، در گفتوگو با رسانه «کاج» ابعاد تازهای از این بحران را روایت میکند. او میگوید با وجود رایزنیهای رسمی و غیررسمی با سفارت افغانستان در اسلامآباد و مدیریت دانشگاه برای لغو این دستور، پاسخ مقامات آموزشی تنها یک جمله بوده است: «تصمیم از سوی مقامات بالا گرفته شده است.» به گفته مومند، مسئولان دانشگاه نیز از این وضعیت ابراز نارضایتی کرده و خود را در برابر این دستور ناتوان میدانند.
هراس دختران؛ بنبست در پیشرو و پسزمینه
در این میان، بحران برای دانشجویان دختر ابعادی تراژیکتر دارد. مومند با اشاره به انسداد مسیرهای آموزشی در داخل افغانستان میگوید: «ما با صراحت از سفارت افغانستان خواستیم تا بهطور جدی درباره وضعیت دانشجویان افغان، بهویژه دختران، با حکومت پاکستان گفتوگو کند. دختران در هراس و نگرانی عمیقی به سر میبرند. آنها دانشجویان سالهای سوم، چهارم و پنجم پزشکی هستند، اما از آنجا که تحصیل دختران در افغانستان متوقف شده است، اکنون هیچ راه جایگزینی ندارند و زندگی تحصیلی و حرفهایشان در لبه پرتگاه قرار گرفته است.»
این نماینده دانشجویان تأکید میکند که دولت پاکستان این افراد را از طریق بورسیههای رسمی پذیرفته بود، اما اکنون پس از سالها تحصیل، هیچ دلیل روشنی برای اخراج آنان ارائه نمیشود. مومند بر این باور است که این اقدام ریشهای سیاسی دارد و اسلامآباد میخواهد از این طریق بر افغانستان اعمال فشار کند.
مواجهه با بحران؛ از یک تماس ساده تا ابلاغیه اخراج
ماجرای این تصمیم ناگهانی به چهارم ماه گذشته میلادی بازمیگردد. زمانی که اداره دانشگاه در تماسی از مومند خواست تا اطلاعات دانشجویان افغان را تحویل دهد، او گمان میکرد با یک روند اداری معمول روبهرو است. اما مراجعه او به دفتر مدیریت، پرده از واقعیتی نگرانکننده برداشت.
او آن لحظه را چنین روایت میکند: «هنگام تحویل اسناد، متوجه یک اطلاعیه شدم و سریعاً چند عکس از آن گرفتم. سه روز بعد، در هفتم ماه، متن آن را با دقت خواندم. دستورالعمل صریح بود: اطلاعات دانشجویان پزشکی افغان باید ارسال شود، اسنادی برای آنها آماده گردد تا باقیمانده تحصیل خود را در کشورشان ادامه دهند و روند ثبتنام جدید، ارائه خوابگاه و سایر امکانات برای آنان متوقف شود.»
با درک عمق خطر، او و همصنفیهایش برای آگاه کردن جامعه جهانی از آنچه «رفتار ظالمانه» میخوانند، این اطلاعیه را در شبکههای اجتماعی منتشر کردند. به گفته او، در ابتدا بسیاری به اصالت این سند شک کردند و اجرای چنین تصمیمی را ناممکن میپنداشتند. اما در اول ماه سپتامبر، ابلاغیه دوم از سوی شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان خط پایانی بر تمام تردیدها کشید. در این سند از دانشگاهها خواسته شده بود ضمن پاسخ به ابلاغیه نخست، دانشجویان پزشکی افغان را ظرف سه روز اخراج کنند.
تعلیق میان سیاست و قانون
دانشگاه پنجاب نخستین نهادی بود که با تعیین ضربالاجلی ۲۴ ساعته از دانشجویان افغان خواست محوطه این نهاد آموزشی را ترک کنند. با پایان این مهلت در ساعت ۱۲ ظهر جمعه، درهای دانشگاه، خوابگاه و امکانات رفاهی به روی آنان بسته شد.
این تحولات پرسشهای حقوقی بیپاسخی را ایجاد کرده است. اگر، آنگونه که وزارت خارجه پاکستان ادعا میکند، این طرح تنها افراد فاقد مدارک اقامتی را هدف قرار داده، قطع ناگهانی دسترسی دانشجویان دارای ویزا و اسناد قانونی توجیهپذیر نیست. این تصمیم، سرمایهگذاری چندساله مالی و زمانی دانشجویانی را که در مراحل پایانی تخصص خود قرار دارند، یکشبه نابود میکند.
برای دختران دانشجوی افغان، دانشگاههای پاکستان یکی از معدود پناهگاههای باقیمانده برای فرار از ممنوعیتهای آموزشی طالبان به شمار میرفت. متوقف کردن روند تحصیلی آنان، بدون ارائه هیچگونه سازوکار روشن یا تضمینی برای انتقال قانونی، عملاً به معنای پایان بخشیدن به آینده حرفهای آنهاست. به باور ناظران، پیامدهای سیاسی و امنیتی تصمیمات کلان دولتی نباید بر دوش دانشجویانی آوار شود که سالها برای تخصص و آینده خود جنگیدهاند.
اکنون سالها تقلا و تحصیل صدها دانشجوی افغان در سایه سنگین و مبهم یک تصمیم ناگهانی قرار گرفته است و آنان سرگردان و بلاتکلیف، چشمانتظار راهی عملی برای نجات آینده خود هستند.